Dokładnie w piątek, 27 czerwca (br.), przypadnie 85 rocznica rozstrzelania ok. 100 patriotów Polskich w lesie Lubzina k. Ropczyc. To największa tego rodzaju zbrodnia Niemiecka z okresu okupacji na terenie tego powiatu. Ofiary przywieziono samochodami z więzienia na rzeszowskim zamku. Zachowała się dość obszerna dokumentacja (obecnie w archiwach IPN), dzięki której stosunkowo dużo wiemy o ofiarach tej zbrodni, oraz okolicznościach tej tragedii. Ta zbrodnia zrealizowana została przez Niemców w ramach akcji AB, której celem była likwidacja polskiej inteligencji, oraz nominalnych przywódców rodzącej się konspiracji antyniemieckiej. Zidentyfikowane zostały 37 osoby, większość pochodziła z Rzeszowa, Głogowa Młp. oraz okolic. Aresztowano ich głównie na podstawie donosów i działań represyjnych Gestapo, torturowani więźniowie podawali swoje kontakty.
Dokumenty dotyczące tej zbrodni zgromadzone zostały przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Rzeszowie i oznaczone sygnaturą II DS 71/68. Śledztwo w tej sprawie prowadzone było dopiero w latach 1978—1980, pod kątem sformułowania oskarżenia przeciwko kierującym wykonaniem zbrodni. Sprawą ofiar, oraz ich tożsamości właściwie się nie zajmowano. A były nimi głównie inteligencja oraz młodzież harcerska. Ta świadoma i aktywna część społeczeństwa była niebezpieczna dla zbrodniczego totalitaryzmu niemieckiego, a w czasach PRL-u kłopotliwa dla działań propagandystów. W ten sposób kontynuowano działania Niemców, dla których te zbrodnie miały być miała być anonimowe, daleko od miejsca zamieszkania ofiar, w uroczyskach leśnych, ale wykonana w ten sposób, by mogła działać paraliżująco na ludność w danym terenie.
Wybrano — Lubzinę k. Ropczyc. 27 czerwca 1940 roku o godz. 4 rano padał lekki deszcz, kiedy kolumna trzech samochodów skręciła z drogi Rzeszów — Dębica w kierunku masywu leśnego zwanego Przymiarkami. Rozpoczął się wyładunek 42 skrępowanych więźniów; konwojowanych przez grupę ok. 45 gestapowców uzbrojonych w broń maszynową. To miejsce zostało starannie wybrane przez pracującego w więzieniu rzeszowskim Tabina, ożenionego w Lubzinie i tutaj często bywającego. Szczególna wartość tego miejsca polegała na tym, że istniały tu doły (z okresu I wojny światowej) i bogata roślinność pozwalająca zamaskować ślady zbrodni. Wyroki śmierci odczytano więźniom w godzinach wieczornych 26 czerwca. Zgromadzono ich w celi nr 48 na pierwszym piętrze, zwanej „windą” na drugi świat. Na drugim piętrze tegoż więzienia zgromadzono kobiety, także z wyrokiem śmierci. Wywoływali się nawzajem, starali się przekazać innym współwięźniom informacje o sobie i to, że w najbliższym czasie zostaną rozstrzelani. Ciepła czerwcowa noc została cała wypełniona modlitwami i śpiewem pieśni kościelnych i patriotycznych. Pod parapetem okiennym w celi nr 48 w ciągu tej nocy zdołali gołymi rękami wydrążyć dużą wyrwę, która miała być ich drogą do wolności. Ta straceńczą próba działania, to cięż -dowód ich potężnej siły woli, zachowania nadziei nawet tak ulotnej, jak te wyrywane gołymi palcami cegły z grubych murów zamku rzeszowskiego. Jedną ze ścian tej celi pokryli patriotycznymi i religijnymi napisami, pożegnaniami z rodzinami i przyjaciółmi. Na drugiej ścianie wyrysowano ołówkiem dużą tablicę z artystycznie zdobioną ramą, na której umieszczono nazwiska skazanych na śmierć. Nad tablicą wyrysowany był orzeł z rozpostartymi skrzydłami. Nad nazwiskami widniał napis: Dnia 27.06.1940 zginęli z rąk hitlerowskich oprawców’. Pod nazwiskami słowa „Z kości naszych powstanie mściciel”.
Co wiemy dziś w wolnej Polsce o tych 42, którzy czuli się Polakami i rozumieli, że minio gigantycznej siły okupanta mają moralny obowiązek organizowania się cl o walki o wolność swojego Narodu.
Kiedy przegląda się „tomy’- dokumentacji tej zbrodni, budzą się nieciekawa refleksje. Mimo zgłoszenia i wskazania miejsca zbrodni już w roku 1946, ekshumacji dokonało UB pospiesznie nocą dopiero w roku 1958, wydobywając z grobów 103 czaszki. Wskazywałoby to, że w tym miejscu wykonywano jeszcze inne egzekucje. Wydobyte „szczątki” pogrzebano w Dębicy na cmentarzu wojskowym we wspólnej mogile. Dopiero w 1978 r. OKBZH rozpoczęła do-chodzenie w tej sprawne. Skoncentrowano się wyłącznie na zbudowaniu oskarżenia, efektem czego jest niekompletna lista „ofiar z dnia 27.06.40”, bowiem zawiera tylko 36 nazwisk. Ludzie w Lubzinie mówią o księżach, adwokatach, nauczycielach i dzieciach tutaj rozstrzeliwanych. Być może do-tyczy to tych nie udokumentowanych egzekucji.
Generalnie o sprawie „Lubziny” starano się nie mówić, bądź też celowo „rozpuszczano pogłoski”. Efektem tego było to, że kiedy w latach 90. chciałem dowiedzieć się czegoś w tej sprawie, od osób kompetentnych usłyszałem sugestie, że sprawa jest „niewyraźna”, że był to prawdopodobnie margines społeczny, że rozstrzeliwano tutaj kryminalistów, i złodziei. Co w tej sprawie możemy znaleźć w zgromadzonych dokumentach. Posłużę się wybranymi fragmentami, najbardziej charakterystycznymi.
Zeznania Edwarda Brydaka: „Z początkiem listopada 1939 r. zostały przeprowadzone aresztowania obywateli, zwłaszcza inteligencji z terenu Rzeszowa i kilku powiatów wokoło. Aresztowano nauczycieli, księży, adwokatów i innych z początkiem 1940 r. aresztowano w Rzeszowie grupę ok. 40 harcerzy. Cała ta grupa została rozstrzelana w okolicach Rzeszowa, ale gdzie nie wiem. W maju 1940 r. odbyły się dalsze aresztowania młodzieży i inteligencji”.
Zeznania Franciszka Martyniuka: „W maju 1940 r. gestapo przeprowadziło wielką akcję aresztowania inteligencji, około 200 osób. (…) w szkołach częściowo w formie łapanki, częściowo wg posiadanych adresów’”.
Stanisław Piwiński: „W dniu 26 czerwca wywoływano więźniów na korytarz obstawiony umundurowanymi Niemcami. Słyszałem, jak jakiś Niemiec mówił, a tłumacz przetłumaczył, że zostali skazani na karę śmierci. (…) wśród skazanych były znane mi osoby: sierżant Putko, Włodzimierz Natoński, Wiktor Owsiany, Franciszek Małecki, Marian Polak.
Antonina Wnęk: „W dniu 28 czerwca, 1940 r. po godz. 17 weszło do naszej celi trzech Niemców i wyczytało nazwiska Pisulowej i Kaweckiej. Przez drzwi słyszałam, jak na korytarzu odczytano im wyrok skazujący na śmierć, za ulotki. Obydwie przyszły pożegnać się z nami”.
W księdze tej wpisywani byli więźniowie, a także szczegóły ich losową np. skierowanie do transportu, wydanie gestapo. W rubrykach niżej wymienionych więźniów widnieją narysowane czerwonym ołówk krzyże i data 27 VI 1940 r.
Szymon Dzęgielowski (1888); Bogus Dobroś (1910); Aleksander Dociera (19 Władysław Fudali (1915); Franciszek I (1915);! Franciszek Fryc (1923); And Jagiełło (1919); Józef Klimko (1895); Kapelański (brak danych); Stanisław/ walski (1921); Augustyn Kluż (1918); I nora Kawecka (1919); Wojciech Kt (1912); Stanisław Lisowski (1914); Tad< Motyka (1916); Józef Mielczarek (19 Franciszek Małecki (1918); Zbigniew M: (1919); Włodzimierz Natoński (1910); W i Owsiany (1920); Marian Polak (1924); F) ciszek Piaskowski (1904), Mieczysław 1 tras (1918); Zofia Pisula (1915); Woje Pisula (1911); Marian Puszkarewicz (19 Tomasz Pytko 1896); Stanisław Siarkom (1910); Stanisław Szymanowski (1914); I non Teichert (1912); Stanisław Trybała (19 Zdzisław Urzyński (1907),Tadeusz Ui (brak danych); Hieronim Wieczorkiem (1908); Wojciech Wybraniec (1916); Wyzga (1915).
W dniu 27.06.1995, w pięćdziesiątą p rocznicę tej zbrodni, z inicjatywy Stowarzyszenia Regionalnego Ziemi Ropczycko-Sędziszowskiej (prezes Stanisław Wójciak) oraz Światowego Związku Żołnierzy AK — koła Ropczyce (prezes Karol Pośko) po raz pierwszy zgromadzono się przy pomniku, przewodnictwem ks. E. Miłosia z Za go: odmówiono modlitwę za pomordowanych.
Równocześnie postanowiono zawsze w rocznicę tej tragedii gromadzić się w tym miejscu, by modlić się za tych znany? nieznanych, którzy oddali życie za wolność naszej Ojczyzny. Zgodnie z tym w dniu czerwca br. o godz. 15.00 przy odnowionym pomniku odprawiono po raz pierwszy odprawiono mszę św. W latach następnych kontynuowano ten sposób uczczenia pamięci zamordowanych, ale w terminie wcześniejszym, tak by to było w okresie roku szkolnego, co ułatwia udział młodzieży w uroczystości. Tak też było w tym roku. Uroczystość odbyła się 11 czerwca i ze względu na pogodę, Msza sw. odprawiona została w Kościele, po Mszy młodzież zaprezentowała widowisko, a następnie delegacje złożyły kwiaty pod pomnikiem, w miejscu rozstrzelania.
STANISŁAW WÓJCIAK
Osoby mogące udzielić istotnych informacji, szczególnie dotyczących ofiar tej zbrodni lub dysponujących materiałami związany z tymi wydarzeniami, proszę o kontakt z Redakcją Portalu
